یکی از پنج ناحیه پهله است . (ابن الندیم ). راجع به همدان لازم است گفته شود: اول دفعه ای که اسم این محل در کتیبه تیگلات پالسر [ = تیگلات پیلسر ] اول در حدود 1100 ق . م . آمده است این پادشاه آسور اسم آن را امدانه ذکر کرده . در کتیبه های هخامنشی اسم این شهر را هگمتان نوشته اند ولی بعضی تصور می کنند که هنگمتان تلفظ می شده . هردوت اسم آن را اگباتان ضبط کرده است . بنابراین تاریخ شهرمزبور تا قرن یازدهم ق . م . صعود می کند و در میان شهرهای قدیم که اکنون هم ایستاده اند نظایر همدان نادراست و تاریخ بنای رم هم چنانکه معلوم است از اواسط قرن هشتم ق . م . بالا نمیرود. همدان در پای کوه الوند واقع و کوه مزبور از سنگ خاراست . مورخان ارمنی و اخیراً راولینسن انگلیسی عقیده داشتند که اگباتان ِ هردوت ، همدان کنونی نیست و محل پایتخت قدیم ماد را باید در تخت سلیمان امروز، در 25فرسنگی دریاچه ارومیه از طرف جنوب شرقی ، جستجو کرد. ولی دمرگان که حفریات شوش را اداره میکرد شخصاً تحقیقاتی به عمل آورده و ثابت کرده که اگباتان هردوت همان محل همدان امروزی است واز برآمدگی های زمین و تپه ها جاهای هفت قلعه قصر همدان را تشخیص داد. (از ایران باستان پیرنیا صص 178-179). شهرستان همدان یکی از شهرستانهای استان پنجم و ازبزرگترین شهرستانهای ایران است . شمال آن حوزه شهرستانهای بیجار و زنجان ، خاور شهرستان قزوین ، جنوب خاوری شهرستان اراک و ساوه ، جنوب تویسرکان و ملایر، و باختر آن شهرستانهای کرمانشاهان و سنندج است . هوای بخش های این شهرستان به نسبت پستی و بلندی متفاوت و در دره های الوند و دیگر نقاط مرتفع سردسیر است . همدان دردره وسیعی واقع شده که تقریباً تمام اطراف آن کوههای بلند قرار دارد و عظیم ترین آنها کوه معروف الوند و دیگر نقاط مرتفع سردسیر است . در دره های آن هزاران چشمه جاری است و همین چشمه ها سرچشمه اصلی رودخانه های قره چای و کرخه است . بلندترین قله الوند از دریای آزاد 3574 گز ارتفاع دارد و گردنه معروف اسدآباد که بر سر راه کرمانشاه و همدان است 2241 گز مرتفعتر ازدریاست . در اطراف شهرستان و دامنه های کوهها رودخانه های سیلابی و فصلی بسیار است . تعدادی از رودهای کوچک در بخش مرکزی به هم می پیوندند و سیمینه رود را تشکیل میدهند و مهمترین آنها عبارتند از: قورچای ، خاکو، دره مرادبیک ، عباس آباد، وفرجین ، سیمین ، اسدآباد، همه کسی ، دمق وایگده لو، درجزین ، شهاب و خرم رود. از شهرستان همدان راه های شوسه اسفالته ای به قزوین و تهران و کرمانشاه و ملایر و راههای شوسه خاکی به سنندج و بیجار میرود که تعدادی از بخش ها و دهستانها و قصبات همدان نیز در مسیر همین شوسه ها قرار دارند. بخش های مهم آن عبارتند از: سیمینه رود، کبودرآهنگ، اسدآباد و رزن .محصول عمده بخش ها در قسمتهای کوهستانی انواع میوه و سردرختی به خصوص سیب و گلابی و آلبالو و در دامنه ها انگور، غله ، حبوب ، صیفی ، کتان و پنبه است . لبنیات متنوع نیز در اغلب بخشها به دست می آید. از جمله صادرات این شهرستان میوه ، چوب ، سیب زمینی ، پیاز، لبنیات ، ظروف زیبای سفالین ، چرم و کتیراست و در دهات ، زنان قالیچه و گلیم و کرباس می بافند. با تحقیقات ناقصی که انجام شده وجود معادن گرافیت ، طلا، طلای سفید، آنتیمون ،آهن و املاح معدنی در حومه این شهرستان به اثبات رسیده است . این شهر سه بار به ترتیب در حملات اسکندر، اعراب و مغول ویران و بازساخته شده است . طول جغرافیایی 48 درجه و 31 دقیقه شرق گرینویچ و عرض آن 34 درجه و 48 دقیقه شمال استواست . در این شهر اکنون تعدادی آثار تاریخی کهن وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از: مقبره استر و مردخای ، مقبره باباطاهر عریان ، گنبد علویان ، آرامگاه بوعلی سینا که اخیراً ساختمان آن تجدید شده است ، سنگ شیر [ = شیرسنگی ] که میگویند در زمان آبادی همدان قدیم بر دروازه شهر نصب شده بوده است ، گنجنامه که در ده هزارگزی جنوب باختری همدان است و کتیبه ای است به خط میخی بر روی سنگ و فتوحات داریوش بر آن نوشته شده است و نیز برج معروفی به نام برج قربان در همدان وجود دارد. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 5). همدان اکنون فرمانداری کل است و تابع مرکزاستان کرمانشاهان نیست

نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 6 آبان 1388    | توسط: اندیشه ز    |    |
نظرات()